Mối tình của hai vị Thành hoàng đình Thạch Lỗi
Đình Thạch Lỗi (xã Thạch Lỗi, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương) thờ 2 vợ chồng Thành hoàng Lý Quốc Bảo và Vũ Thị Hương. Ông Lý Quốc Bảo là cháu vua Lý Bí, người có công đánh đuổi quân xâm lược nhà Lương. Đình Thạch Lỗi gắn liền với sự tích về tình yêu giữa 2 vợ chồng Thành hoàng Lý Quốc Bảo và Vũ Thị Hương. Hiếm có nơi nào, một làng có tới 2 vị Thành hoàng được thờ tự như ở Thạch Lỗi. Điều đặc biệt này cùng với những nét kiến trúc cổ độc đáo đã làm nên sự thiêng liêng cho đình Thạch Lỗi.
Theo "Sự tích Thành hoàng" của làng Thạch Lỗi, trước đây, đình Thạch Lỗi là một ngôi đền nhỏ, thờ 2 vợ chồng Lý Quốc Bảo. Ông Lý Quốc Bảo là cháu vua Lý Bí. Ông có tướng mạo khôi ngô, lại ham học, thông minh, hiểu biết hơn người. Lớn lên gặp thời loạn lạc, nhà Lương cho quân xâm lược nước ta, Lý Quốc Bảo được nhà vua trọng dụng, trao cho ông 1 đội quân hùng mạnh và phong chức "Đô hộ tổng binh". Ông liên tiếp lập chiến công khiến quân giặc khiếp sợ. Trong một lần thị sát vùng đất Cẩm Giàng, đến trang A Lỗi (Thạch Lỗi) thấy nơi đây phong cảnh hữu tình, nước nguồn mát trong, cây cối xanh tốt. Lại nghe nói trong làng có vợ chồng ông Vũ Văn Nhã và bà Nguyễn Thị Kim ăn ở hiền lành, có con gái là Vũ Thị Hương xinh đẹp, nết na, đàn hay, tháo vát đủ nghề nên Lý Quốc Bảo tìm đến. Gặp nàng, ông hết sức ngạc nhiên khi biết nàng sinh cùng ngày, cùng tháng với ông. Ông bèn ngỏ lời cầu hôn. Chờ đến ngày lành tháng tốt, hai người làm đã lễ kết duyên. Giặc Lương tiếp tục xâm lược nước ta, nhận được sớ vua, ông đành phải xa người vợ trẻ để đem quân đến vùng đất Thái Bình dẹp gặc. Bà Vũ Thị Hương ở lại A Lỗi, thờ phụng cha mẹ, lo toan công việc gia đình, vận động người dân tăng gia sản xuất đóng góp lương thực cho quân sĩ đánh giặc và ngày ngày dõi theo tin tức của chồng. Trong một trận giao chiến với giặc, chồng bà đã anh dũng hy sinh. Quá đau xót trước cái chết của chồng, để giữ trọn tình nghĩa thủy chung, bà đã gieo mình xuống ao Phe Chung tự vẫn (nay thuộc xóm Tây, thôn Thạch Lỗi). Cảm kích trước tình yêu thủy chung của bà, vua đã ban tước và phong bà là: "Thái hậu khánh phu nhân". Sau này, bà được hợp đền thờ cùng với chồng. Dân làng cảm phục công đức của ông bà đã suy tôn cả 2 là Thành hoàng của làng và thờ phụng ở đình Thạch Lỗi. Cho đời sau mãi lưu truyền.
Trải qua bao thăng trầm, đình Thạch Lỗi nhiều lần được tu sửa nhưng hiện nay vẫn giữ được nhiều nét kiến trúc cổ độc đáo. Mái đình Thạch Lỗi Tháng 11 năm Chính Hoà thứ 10 (1689), đình Thạch Lỗi được tu bổ lớn. Đến triều Nguyễn Duy Tân (1908), đình tiếp tục được trùng tu, xây dựng thêm hậu cung, 2 dải vũ, cột đồng trụ hai bên cổng... Đình Thạch Lỗi làm theo kiểu tiền nhất, hậu đinh, chạm khắc khá hoàn thiện, khoảng 60% các chi tiết điêu khắc thời Chính Hoà vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay. Đình toạ lạc trên một khuôn viên rộng trên 1.000 m2 theo hướng nam nhìn ra một hồ lớn và một cánh đồng rộng. Phía tây, bắc và đông giáp khu dân cư. Cấu trúc đình gồm toà tiền tế, toà đại đình và hậu cung. Trong đó, toàn tiền tế gồm 7 gian, kiểu 4 mái. Lòng đình rộng 11 m, mỗi gian rộng trung bình 4 m. Trên các đầu dư, kẻ, bẩy, cổn trong đình đều được điêu khắc công phu. Rồng là con vật được trang trí nhiều nhất trên các chi tiết kiến trúc. Độc đáo hơn, đình Thạch Lỗi còn chạm khắc cả những con vật gần gũi với người nông dân như con trâu và những cảnh sinh hoạt ở làng quê bình dị. Toà đại đình, hay đình trung (đình giữa) gồm 9 gian. Gian giữa được trang trí tứ linh, hồ phù và mây tản. Đặc biệt, nghệ nhân xưa đã điêu khắc cảnh sinh hoạt của một gia đình, người vợ đang cho con nhỏ bú, người chồng đứng đằng sau nhìn xuống. Đây là một nét chạm khắc hiếm thấy trong kiến trúc đình làng. Hậu cung có 3 gian hình vuông, nối với tòa đại đình thành hình chữ đinh. Đình Thạch Lỗi nguyên gốc xung quanh đóng vách gỗ. Đến nay, một số mảng đã được thay bằng tường gạch. Đại đình trước đây có sân ở 2 gian, gian trái đến nay không còn.
Hiện trong đình còn lưu giữ được nhiều cổ vật bằng đá, gỗ, vải... có giá trị. Trong đó, có tấm bia Hành tại đình, khắc năm Chính Hoà thứ 10 (1689). Không chỉ là nơi thờ tự Thành hoàng, đình Thạch Lỗi còn là nơi tập hợp các bậc nho sỹ trong làng, nơi dùi mài kinh sử của nhiều bậc trí sĩ. Từ đây, nhiều người đã đỗ đạt, trong đó có Vũ Tuyên Huynh, tiễn sĩ khoa Tân Sửu (1481), đời vua Lê Thánh Tông.
Trong kháng chiến chống Pháp, đình là căn cứ liên lạc của các chiến sĩ cách mạng. Khách chiến chống Mỹ, đình trở thành lớp học cho các con em trong xã và kho cất giữ lương thực an toàn của huyện Cẩm Giàng.
Hằng năm, vào ngày 10-2 âm lịch, người dân trong làng lại chọn người có đức độ ra lau, tắm tượng 2 vị thành hoàng, gọi là tục "mộc dục" để hôm sau làng vào đám. Hội làng được tổ chức từ ngày 11 đến 15-2. Ngoài việc tế lễ thành hoàng, làng còn tổ chức nhiều điểm hát quan họ, hát chèo và các trò chơi dân gian hấp dẫn.
Với bề dày lịch sử và kiến trúc độc đáo, đình Thạch Lỗi được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1996. Đến nay, đình Thạch Lỗi được UBND xã Thạch Lỗi quan tâm đầu tư tu bổ và là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng không thể thiếu của người dân.
Theo "Sự tích Thành hoàng" của làng Thạch Lỗi, trước đây, đình Thạch Lỗi là một ngôi đền nhỏ, thờ 2 vợ chồng Lý Quốc Bảo. Ông Lý Quốc Bảo là cháu vua Lý Bí. Ông có tướng mạo khôi ngô, lại ham học, thông minh, hiểu biết hơn người. Lớn lên gặp thời loạn lạc, nhà Lương cho quân xâm lược nước ta, Lý Quốc Bảo được nhà vua trọng dụng, trao cho ông 1 đội quân hùng mạnh và phong chức "Đô hộ tổng binh". Ông liên tiếp lập chiến công khiến quân giặc khiếp sợ. Trong một lần thị sát vùng đất Cẩm Giàng, đến trang A Lỗi (Thạch Lỗi) thấy nơi đây phong cảnh hữu tình, nước nguồn mát trong, cây cối xanh tốt. Lại nghe nói trong làng có vợ chồng ông Vũ Văn Nhã và bà Nguyễn Thị Kim ăn ở hiền lành, có con gái là Vũ Thị Hương xinh đẹp, nết na, đàn hay, tháo vát đủ nghề nên Lý Quốc Bảo tìm đến. Gặp nàng, ông hết sức ngạc nhiên khi biết nàng sinh cùng ngày, cùng tháng với ông. Ông bèn ngỏ lời cầu hôn. Chờ đến ngày lành tháng tốt, hai người làm đã lễ kết duyên. Giặc Lương tiếp tục xâm lược nước ta, nhận được sớ vua, ông đành phải xa người vợ trẻ để đem quân đến vùng đất Thái Bình dẹp gặc. Bà Vũ Thị Hương ở lại A Lỗi, thờ phụng cha mẹ, lo toan công việc gia đình, vận động người dân tăng gia sản xuất đóng góp lương thực cho quân sĩ đánh giặc và ngày ngày dõi theo tin tức của chồng. Trong một trận giao chiến với giặc, chồng bà đã anh dũng hy sinh. Quá đau xót trước cái chết của chồng, để giữ trọn tình nghĩa thủy chung, bà đã gieo mình xuống ao Phe Chung tự vẫn (nay thuộc xóm Tây, thôn Thạch Lỗi). Cảm kích trước tình yêu thủy chung của bà, vua đã ban tước và phong bà là: "Thái hậu khánh phu nhân". Sau này, bà được hợp đền thờ cùng với chồng. Dân làng cảm phục công đức của ông bà đã suy tôn cả 2 là Thành hoàng của làng và thờ phụng ở đình Thạch Lỗi. Cho đời sau mãi lưu truyền.
Trải qua bao thăng trầm, đình Thạch Lỗi nhiều lần được tu sửa nhưng hiện nay vẫn giữ được nhiều nét kiến trúc cổ độc đáo. Mái đình Thạch Lỗi Tháng 11 năm Chính Hoà thứ 10 (1689), đình Thạch Lỗi được tu bổ lớn. Đến triều Nguyễn Duy Tân (1908), đình tiếp tục được trùng tu, xây dựng thêm hậu cung, 2 dải vũ, cột đồng trụ hai bên cổng... Đình Thạch Lỗi làm theo kiểu tiền nhất, hậu đinh, chạm khắc khá hoàn thiện, khoảng 60% các chi tiết điêu khắc thời Chính Hoà vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay. Đình toạ lạc trên một khuôn viên rộng trên 1.000 m2 theo hướng nam nhìn ra một hồ lớn và một cánh đồng rộng. Phía tây, bắc và đông giáp khu dân cư. Cấu trúc đình gồm toà tiền tế, toà đại đình và hậu cung. Trong đó, toàn tiền tế gồm 7 gian, kiểu 4 mái. Lòng đình rộng 11 m, mỗi gian rộng trung bình 4 m. Trên các đầu dư, kẻ, bẩy, cổn trong đình đều được điêu khắc công phu. Rồng là con vật được trang trí nhiều nhất trên các chi tiết kiến trúc. Độc đáo hơn, đình Thạch Lỗi còn chạm khắc cả những con vật gần gũi với người nông dân như con trâu và những cảnh sinh hoạt ở làng quê bình dị. Toà đại đình, hay đình trung (đình giữa) gồm 9 gian. Gian giữa được trang trí tứ linh, hồ phù và mây tản. Đặc biệt, nghệ nhân xưa đã điêu khắc cảnh sinh hoạt của một gia đình, người vợ đang cho con nhỏ bú, người chồng đứng đằng sau nhìn xuống. Đây là một nét chạm khắc hiếm thấy trong kiến trúc đình làng. Hậu cung có 3 gian hình vuông, nối với tòa đại đình thành hình chữ đinh. Đình Thạch Lỗi nguyên gốc xung quanh đóng vách gỗ. Đến nay, một số mảng đã được thay bằng tường gạch. Đại đình trước đây có sân ở 2 gian, gian trái đến nay không còn.
Hiện trong đình còn lưu giữ được nhiều cổ vật bằng đá, gỗ, vải... có giá trị. Trong đó, có tấm bia Hành tại đình, khắc năm Chính Hoà thứ 10 (1689). Không chỉ là nơi thờ tự Thành hoàng, đình Thạch Lỗi còn là nơi tập hợp các bậc nho sỹ trong làng, nơi dùi mài kinh sử của nhiều bậc trí sĩ. Từ đây, nhiều người đã đỗ đạt, trong đó có Vũ Tuyên Huynh, tiễn sĩ khoa Tân Sửu (1481), đời vua Lê Thánh Tông.
Trong kháng chiến chống Pháp, đình là căn cứ liên lạc của các chiến sĩ cách mạng. Khách chiến chống Mỹ, đình trở thành lớp học cho các con em trong xã và kho cất giữ lương thực an toàn của huyện Cẩm Giàng.
Hằng năm, vào ngày 10-2 âm lịch, người dân trong làng lại chọn người có đức độ ra lau, tắm tượng 2 vị thành hoàng, gọi là tục "mộc dục" để hôm sau làng vào đám. Hội làng được tổ chức từ ngày 11 đến 15-2. Ngoài việc tế lễ thành hoàng, làng còn tổ chức nhiều điểm hát quan họ, hát chèo và các trò chơi dân gian hấp dẫn.
Với bề dày lịch sử và kiến trúc độc đáo, đình Thạch Lỗi được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1996. Đến nay, đình Thạch Lỗi được UBND xã Thạch Lỗi quan tâm đầu tư tu bổ và là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng không thể thiếu của người dân.

Nhận xét
Đăng nhận xét